Θρησκευτική Ιστορία της Κρήτης

Χρόνος ανάγνωσης
Λιγότερο από
1 λεπτό
Διαβάστηκε

Θρησκευτική Ιστορία της Κρήτης

Αύγουστος 11, 2016 - 14:16
Αναρτήθηκε στο:

Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, η Κρήτη αποτέλεσε κοιτίδα της Ορθοδοξίας, γεγονός που αποτυπώνεται έντονα στα εκατοντάδες θρησκευτικά μνημεία του νησιού. 

Αγία Τριάδα Τσαγκαρολων / Περιφέρεια Κρήτης

Ακόμη και οι αγώνες των Κρητικών για ελευθερία, τις περισσότερες φορές, ξεκινούσαν από τις μοναστικές κοινότητες, που ήταν διάσπαρτες στο νησί. Η θρησκευτική παράδοση είναι εξαιρετικά έντονη σε όλες τις περιοχές της Κρήτης και παρούσα στην καθημερινή ζωή των Κρητικών. Με αυτόνομη αρχιεπισκοπή, ξεχωριστή από την υπόλοιπη Ελλάδα, χιλιάδες τόπους λατρείας και δεκάδες μοναστήρια που έχουν παίξει ιδιαίτερο ρόλο στην εδραίωση του Χριστιανισμού και στην ιστορία του τόπου κατά των κατακτητών, η Κρήτη, αποτελεί ένα μοναδικό θρησκευτικό προορισμό.

Από τα πρώιμα χριστιανικά χρόνια, όταν ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε την Κρήτη και έμεινε για δύο χρόνια, η Κρητική Χριστιανική παράδοση ζυμώθηκε μέσα στους αιώνες. Μοναδικοί τόποι μοναστικής αυτοεξορίας, ίχνη από πρωτοχριστιανικές βασιλικές και αγιογραφημένοι Βυζαντινοί Ναοί βρίσκονται σε όλο το μήκος της Κρήτης.

Πολλά μοναστήρια διαδραμάτισαν σπουδαίο ιστορικό ρόλο κατά τη διάρκεια των μεγάλων αγώνων των Κρητικών για ελευθερία. Δεν πρέπει να παραλείπεται και η τεράστια άνθιση της Κρητικής Αγιογραφίας, με κορυφαίους εκφραστές το Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και το Μιχαήλ Δαμασκηνό.

Τα πρώτα χρόνια

Ο Απόστολος Παύλος, πριν συνεχίσει το ταξίδι του για τη Ρώμη, σταμάτησε δύο χρόνια στο νησί της Κρήτης για να κηρύξει το Χριστιανισμό, ανάβοντας τη φλόγα μιας αιωνόβιας ασκητικής παράδοσης, η οποία παραμένει άσβεστη μέχρι σήμερα.

Μετά την αποχώρησή του, το έργο του ανέλαβε ο μαθητής του, Τίτος, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος επίσκοπος Κρήτης. Η νέα απαγορευμένη θρησκεία άρχισε να εξαπλώνεται δειλά σε όλο το νησί, αλλά εκδηλώθηκε με την κατασκευή των πρώτων μεγάλων μνημείων μετά την έκδοση του διατάγματος των Μεδιολάνων το 313 μ.Χ., το οποίο προστάτευε το δικαίωμα της ανεξιθρησκείας.

Παλαιοχριστιανικά Μνημεία

Στην Κρήτη, οι πρώτες βασιλικές, δηλαδή οι ναοί που ακολουθούσαν συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό τύπο, ιδρύθηκαν τον 4ο αιώνα. Λείψανά τους σώζονται ακόμη και σήμερα και προκαλούν δέος, λόγω των μεγάλων διαστάσεων και της επιβλητικής τους εμφάνισης.

Στην Κρήτη έχουν εντοπιστεί περίπου 80 βασιλικές, γεγονός που υποδηλώνει μια οικονομική ακμή, καθώς η κατασκευή τόσο μεγάλων μνημείων ήταν πολυδάπανη. Η Γόρτυνα, πρωτεύουσα της Κρήτης ως την Αραβοκρατία, φιλοξένησε τη μεγαλύτερη από αυτές και ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Τίτο. Λείψανά της σώζονται δίπλα στη Μητρόπολη Μεσαράς, ενώ μια μικρότερη διατηρείται σε κοντινή απόσταση.

Εκτός από τις βασιλικές της Γόρτυνας, σώζονται ίχνη ανάλογων θρησκευτικών μνημείων στη Χερσόνησο, στο Φραγκοκάστελο, στην Ελούντα, στην Αλμυρίδα, στο Πάνορμο, στα Γουλεδιανά, στη Σούγια, στην Ελεύθερνα και σε άλλα μέρη της Κρήτης.

Τόπος Αγίων

Το πέρασμα του Αγίου Παύλου από το νησί, άφησε μια σπουδαία παρακαταθήκη για τους μελλοντικούς πρεσβευτές της Χριστιανικής πίστης. Ο αντικαταστάτης του, Άγιος Τίτος, σύντομα έγινε ευρύτατα γνωστός για την εξέχουσα προσωπικότητά του. Σήμερα η κάρα του φυλάσσεται στον επιβλητικό ναό του Αγίου Τίτου, στο Ηράκλειο.

Μια άλλη σπουδαία μορφή, ο οποίος θεωρείται και ιδρυτής του ασκητισμού στο νησί, ήταν ο θαυματουργός Άγιος Ιωάννης ο Ξένος. Ο Ιωάννης έφτασε στην Κρήτη με άλλους 98 ασκητές από την Αίγυπτο και διέμεναν σε σπηλιές, στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η Μονή Αζωγυρέ. Αργότερα, αποσύρθηκε μόνος του στα σπήλαια της Μαραθοκεφάλας και του Ακρωτηρίου, όπου αναπτύχθηκε μια πλούσια ασκητική παράδοση.

Ένας άλλος επίσκοπος Κρήτης, ο Άγιος Μύρων από το Ραύκο, εορτάζεται με λαμπρό πανηγύρι στο ομώνυμο χωριό, όπου υπάρχει η σκήτη του, από την οποία αναβλύζει αγίασμα. Ακόμη, κατά την αυτοκρατορία του Δέκιου, αποκεφαλίστηκαν για την πίστη τους δέκα Χριστιανοί. Στο σημείο που μαρτύρησαν κτίστηκε το χωριό, Άγιοι Δέκα.

Ασκητική Παράδοση

Η έλευση του Αγίου Ιωάννη του Ξένου στην Κρήτη ήταν η απαρχή μιας σπουδαίας ασκητικής παράδοσης, που συνεχίζεται ως και τις μέρες μας. Δεκάδες ερημίτες απομονώθηκαν στα πιο απόμερα σημεία του νησιού, δημιουργώντας ζωντανές ασκητικές κοινότητες, που στην πορεία μετεξελίχθηκαν σε ακμαία μοναστήρια.

Σπουδαίο παράδειγμα ερημητηρίου, η μονή Καθολικού στο Ακρωτήρι Χανίων, στα σπήλαια του οποίου, ασκητές, ζούσαν τον αυστηρό μοναχικό τους βίο, εγκαταλείποντας τις εγκόσμιες απολαύσεις. Εξίσου σημαντικές ήταν οι θρησκευτικές περιοχές των άγριων χερσονήσων της Γραμβούσας και του Ροδωπού, με τις πολλές, πλέον ανενεργές, μικρές μονές.

Το μεγαλύτερο όμως ερημητήριο, φυσικά απομονωμένο από τον υπόλοιπο πολιτισμό, ήταν τα δύσβατα Αστερούσια Όρη. Εκατοντάδες σπηλιές από τον Άγιο Νικήτα, τον Κουδουμά, τον Άγιο Αντώνιο, τον Άγιο Ιωάννη ως και το Ακρωτήριο Λίθινο, φιλοξένησαν τους φιλέρημους Χριστιανούς κάθε εποχής. Οι σχέσεις ανάμεσα στους ασκητές ήταν τόσο περιορισμένες, που στο Αγιοφάραγγο και το Μάρτσαλο μαζεύονταν μόνο μια φορά το χρόνο, στο Γουμενόσπηλιο, για να μετρηθούν και να δουν πόσοι επιζούν.

Στην Ανατολική Κρήτη, το μεγαλύτερο πεδίο ασκητισμού είναι το ορεινό Μιραμπέλο με τις δεκάδες μικρές μονές, τις οποίες συναντάει κανείς σε κάθε βήμα του. Εδώ οι ασκητές έκτιζαν μικρά μοναστήρια, στα οποία διέμεναν συνήθως μόνοι.

Μοναστηριακή παράδοση

Μετά την απελευθέρωση της Αραβοκρατούμενης Κρήτης από το Νικηφόρο Φωκά το 961 μ.Χ., παρατηρήθηκε μια περίοδος πολιτισμικής αναγέννησης, γεγονός που αντανακλάται στα μνημεία της εποχής και η οποία συνεχίστηκε με εντονότερους ρυθμούς στα χρόνια της Ενετοκρατίας.

Αυτήν την περίοδο ιδρύθηκαν τα περισσότερα μεγάλα και μικρά μοναστήρια που συναντάμε σήμερα στην Κρήτη. Εκτός από τις λατρευτικές ανάγκες που υπηρετούσαν, τα περισσότερα από αυτά, διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο κατά τη διάρκεια των μεγάλων αγώνων των Κρητικών για ελευθερία, κυρίως μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Οθωμανούς ως και την απελευθέρωση.

Οι Χριστιανοί επαναστάτες δεν είχαν άλλα καταφύγια για να οργανώσουν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις. Οι Οθωμανοί, γνωρίζοντας την υποστηρικτική δράση των μοναχών στους Χριστιανούς πολεμιστές, ισοπέδωσαν, κατέκαψαν και λεηλάτησαν τα μοναστήρια που λειτουργούσαν ως επαναστατικές εστίες.

Ακόμη και σήμερα, προκαλεί δέος η ιστορία του ολοκαυτώματος της μονής Αρκαδίου το 1866 και η ηρωική απόφαση των πολιορκουμένων Χριστιανών να ανατινάξουν την πυριτιδαποθήκη. για να μην πέσουν στα χέρια των Οθωμανών. Αντίστοιχες ιστορίες έχουν να διηγηθούν σχεδόν όλα τα μοναστήρια της εποχής.
 

*Το κείμενο και οι φωτογραφίες είναι από την τουριστική καμπάνια της περιφέρειας Κρήτης “Incredible Crete: Surprisingly yours!” www.incrediblecrete.gr